Vi Thùy Linh: RỒI SỰ BỒN CHỒN SẼ LUÔN BỦA VÂY

Mình và gã Tú béo trót "đẻ" ra cái "Quán văn" nên phải thay nhau cày để nuôi nó. Hai thằng thống nhất phương án tôi làm số này ông làm số kia với một cái danh sách được cả hai cùng thông qua.

Số này mình nhận phần "làm thịt" em Vi Thùy Linh

Nhưng thực sự là mình đã bị em ấy "làm thịt". Hix!

Thường thì (và đa số) các cuộc pv được thực hiện qua email nhưng riêng em VTL thì tuyên bố: Em ghét nhất cái kiểu ấy. Và thế là mình phải hi sinh nguyên một buổi chiều khóa trái cửa phòng  để trò chuyện với em Linh. Mình đã gõ đến gần như cứng cả 10 đầu ngón tay rồi sau đó ngồi tỉa tót lại thêm thêm bớt bớt  để có được cuộc trò chuyện sau đây mang đúng bản chất "Vili in love" .  

VTL là một cô gái có nhiều người yêu cũng không ít người ghét/ khó chịu/ tức khí... Cá nhân mình thấy đằng sau tất cả những ồn ào về Linh và từ Linh là một cô gái trong trẻo rất biết quan tâm đến người khác và yêu màu tím đến mê muội! 

 ________________________

alt

-  Mỗi khi nhắc đến Vi Thuỳ Linh tôi lại nhớ một hình ảnh cách đây đúng 10 năm. Hình ảnh này có lẽ chính Linh đã quên rồi: Vi Thuỳ Linh 21 tuổi mặc chiếc váy màu đen đôi chân trần thanh mảnh trắng muốt nhảy nhót trên sàn nhà đầy bia trong đêm liên hoan tốt nghiệp đại học báo chí. Hình như Linh hôm nay đã khác xa rất nhiều?

 

+ Hình ảnh ấy có thể lặp lại tôi cũng mong thế - để được sống hồn nhiên và thanh thản không bất an. Ta chỉ có thể hồn nhiên khi cảm thấy tình thân ái và không phải đề phòng. Thực tế là 10 năm qua tôi thường xuyên phải đối diện với tị hiềm tọc mạch. Rơi vào tình thế ấy thì đôi khi phải thế thủ. Chị cũng biết tôi từng phải đối diện với nhiều lời đồn ác ý thậm chí từ những người tôi đã tốt hoặc chưa gặp bao giờ không hề biết họ là ai. Sau những lần “thế thủ” bất đắc dĩ ấy tôi nhiều lần tự hỏi rồi tự trả lời: Hình như số tôi hay phải đối diện với đố kị ghen ghét. Vi Thuỳ Linh không bao giờ làm điều gì xấu cho ai không cố ý làm tổn thương ai luôn trung thực và thẳng thắn trong nghề nghiệp. Linh không đẹp cũng chẳng giàu vậy mà vẫn có kẻ ghen ghét mà ghen rất dai nữa kia. Sinh ra đã mang dòng máu nghệ sĩ mà nghệ sĩ dễ bị tổn thương. Chính cuộc sống này với những dông bão mà nó mang lại đã khiến người ta phải thay đổi.  

 

Bây giờ thì tôi không còn lối nghĩ rằng ai cũng tốt cũng chân thật nữa tôi đã biết "khoanh vùng"; song vẫn hay tín chấp: cứ tốt trước và cả tin mình tốt thì họ sẽ không nỡ phản. Vấp đau rồi lại tin. Thế mới có thể giữ lại cho mình một tâm hồn trong trẻo và nhân hậu giữ lại một hình ảnh thời tươi trẻ để có thể lặp lại nó. Điều đó cũng  có nghĩa là tìm ra một cách để nuôi niềm đam mê sáng tạo không ngừng nghỉ. Trước cuộc sống đầy áp lực để duy trì ngọn lửa cháy mãi trong mình mất sức lắm. Tôi luôn muốn mang tới sự sang trọng trong nghệ thuật tôn vinh nó nên mỗi khi chuẩn bị ra mắt một cuốn sách tôi đều sụt 3 kg vì thức đêm lo bản thảo vì chạy đôn chạy đáo vì sau nó lại nghĩ đến cuốn khác nữa. Áp lực lớn nhất mà độc giả và chính bản thân tạo ra cho mình là có gì mới không? Câu trả lời luôn luôn là: Nhất định phải mới. Vi Thuỳ Linh xuất hiện thì phải có cái gì đó mới mẻ. Hoàn toàn không đơn giản là thỉnh thoảng ra một cuốn cho mọi người đỡ quên tên mình.

 

Tôi đã mất cả tuổi trẻ vì văn chương tính đến nay đã 16 năm tôi làm thơ đau đớn hân hoan vì nó cũng xây xước vì nó. Tôi chậm lại một việc rất thường tình của người phụ nữ là kết hôn và sinh con. Đó là một lựa chọn lý tính. Tôi quan niệm rõ ràng tác phẩm đỉnh cao cũng như cuộc tình đỉnh cao bao giờ có được nó cũng phải trả giá không thể hời hợt qua loa mà có được. Tôi rất tâm đắc với quan niệm của nhà phê bình Chu Văn Sơn: Người nghệ sĩ lớn là người cả đời chỉ theo đuổi 1 2 điều mình tâm đắc. Và điều tâm đắc của tôi mà các nhà phê bình không giải mã ra đó là khát vọng tự do; giải cứu nỗi buồn và bi kịch của con người bằng tình yêu lớn và đẹp.

 

- Vậy Linh định bao giờ thì thôi tự do để thực hiện thiên chức của người phụ nữ đây?

 

+ Cuối năm 2011 này tôi sẽ lấy chồng. Tôi không thể làm được cùng lúc nhiều việc. Tôi biết cuộc sống gia đình sẽ khiến tôi trở nên bận rộn vô cùng. Vì thế trong vài năm tới bạn đọc có thể sẽ không được đọc tập thơ mới nào của Vi Thuỳ Linh tôi sẽ tập trung vào văn xuôi. Đầu tiên sẽ là một tập tùy bút vào đầu 2012.

 

- Mất cả tuổi trẻ vì văn chương vậy đổi lại Linh được gì khi đã trở thành một người có thể gọi là “thiếu phụ tuổi ba mươi”?

 

+ Cái mất này là tự nguyện không phải đánh đổi. Nó đến rất tự nhiên. Khi là học sinh lớp 10C1 trường chuyên ban Yên Hòa tôi đã bắt  đầu làm thơ và cho tới năm 2000 có thể coi là một mốc trong sự nghiệp với thành công của Người dệt tầm gai (1998) tôi đã viết đơn thuần là tự nhiên như một tất yếu với gen gia truyền. Càng ngày tôi càng cảm thấy sự kì diệu trong thử thách của nghệ thuật. Có thể tạo ra cái gì mới gây ám ảnh bằng 24 chữ cái là điều không dễ dàng. Nhiều người đi trước đã khiến tôi kính phục thậm chí kính sợ với cách sử dụng tiếng Việt của họ như Nguyễn Tuân Trần Dần Đặng Đình Hưng Thạch Lam Vũ Khiêu…

 

Tôi không quan niệm sáng tác là "cuộc chơi thử nghiệm" là giải phóng cảm xúc đơn thuần  hay chỉ là ghi lại sự rung động tại một khoảnh khắc nào đó. Nghệ thuật đồng hành và bắt buộc tạo ra cái mới và đẹp. Mà văn chương có nhiệm vụ kiên quyết là cống hiến tìm tòi sáng tạo ra những gì mới mẻ bằng chính ngôn ngữ mẹ đẻ. Quá trình tìm tòi đó cũng chính là người sáng tác đang bồi đắp thêm làm giàu thêm ngôn ngữ. Bằng cách nào đó chính mình tạo ra từ mới khái niệm ý tưởng mới. Ngôn ngữ vì vậy cần phải là sinh ngữ trong tay các nhà văn  nó cần được quẫy đạp và nảy nở. Ở đây hàm chứa sự không tha thứ đối với kẻ bất tài định kiếm danh bằng kiểu viết tục bậy gây sốc những ai lười tư duy. Kiểu như tả mùa thu mà quanh đi quẩn lại vẫn chỉ có lá vàng xao xác. Tả như vậy cũ quá rồi phải tìm ra một cách tả nào đó của riêng mình chứ. Khi dày công tạo ra từ ngữ mới hình ảnh mới thì sung sướng vô cùng. Sự sung sướng này trước hết vì mình đã sau đó mới nghĩ tới việc mình dâng hiến cho công chúng.

 

Tôi thường nghĩ với trí tưởng tượng được nuôi dưỡng và sự cuồng say với văn chương thì được sáng tạo là điều kì diệu nhất. Khi suy nghĩ luôn đồng hiện hình ảnh. Tư duy mặc định của tôi là tư duy hình ảnh. Tôi còn dự định viết kịch bản được làm phim hoặc tự mình làm. Tôi rất mê điện ảnh. Thơ của tôi nhiều hình ảnh một phần là do tôi chịu khó đi xem phim. Và tôi luôn nghĩ tới sự tinh tế của nghệ thuật thứ 7. Mặc dù mỗi loại hình có đặc thù riêng với văn chương độc giả  có thể tưởng tượng khác nhà văn còn với điện ảnh nhà làm phim định nói điều gì thì độc giả sẽ thấy qua hình ảnh cụ thể và cảm giác mà hình ảnh ấy đem tới. Tôi đã sử dụng chủ lực  tư duy điện ảnh khi làm thơ.

 

Trở lại với được mất trong 16 năm qua tôi không đổ tội cho thi ca. Chỉ tại tôi là người hay quá đà cực đoan tính tập trung rất cao nên khi đã bập vào việc gì  là phải kỹ càng dồn hết sức cho nó không làm được việc gì khác nên mới bạc tóc sớm. Có thể nói không quá nghệ thuật chính là ái tình của Vi Thuỳ Linh. 16 năm qua chưa khi nào tôi tập trung để chỉ nghĩ riêng về việc làm mẹ làm vợ. Năm nay thì thực sự bị hối thúc rồi (cười) và chắc là phải giãn ra để thực hiện nghĩa vụ thiên chức. Làm việc khác ngoài thơ cũng để làm mới lại cái đầu đặc biệt là duy trì xúc cảm trong sáng tạo chủ ý cách tân giấu kĩ thuật. Phải làm sao để độc giả bị tình cảm kéo đi lôi cuốn mà không nhận ra yếu tố kĩ thuật luôn thôi thúc tôi.  

 

Thơ đã chọn tôi và tôi yêu nó làm thơ trở thành một bẩm chất không bao giờ tôi có thể từ bỏ.

 

- Linh đã ra 5 tập thơ trong 16 năm “tuổi trẻ bị đánh cắp” ấy. Và hầu như những bài thơ đã và đang còn neo lại trong lòng bạn đọc đều là thơ tình. Những bài thơ tình luôn luôn thổn thức và đắm say những bài thơ tình mà trong đó Anh luôn được viết hoa. Lúc nào cũng có một Anh được viết hoa. Chắc chắn nhiều người muốn biết tới nguyên mẫu trong mỗi bài thơ đó.

 

+ Khoảnh khắc đẹp nhất đối với tôi là khi viết được một bản thô. Rồi từ bản thô đó cho đến khi ra đời một bài thơ hoàn chỉnh là thời gian mà tôi được đắm chìm vào một thế giới khác. Đó chính là điểm khác của thơ tôi với người khác. Vi Thuỳ Linh hay đặt chủ thể trữ tình là Anh và em và đẩy nó lên chiều kích không gian lớn - giữa thiên nhiên chữ Anh luôn viết hoa thường thì không phải là một người đàn ông cụ thể nào đó mà Anh còn là biểu tượng ngày mai mà tôi ước ao tôi mơ về.

 

Đôi khi nó cũng là một hình mẫu cụ thể đôi khi nó lại nảy ra từ một câu chuyện tình yêu của ai đó không phải của tác giả. Tôi cảm thấy càng ngày viết càng khó khăn bởi đòi hỏi khắc nghiệt với chính mình. Không còn là diễn dịch cảm xúc nữa mỗi khi có cảm xúc rung động đều phải giữ lại nung và nghĩ cho tới khi có cấu tứ mới viết khung bài ra rồi chau chuốt rồi sửa rồi thay đổi từ ngữ hình ảnh đặc biệt vì muốn tạo cho mình một dấu ấn phong cách nên càng mất sức. Để nuôi năng lực tưởng tượng tôi phải bỏ rất nhiều thời gian xem kịch xem phim… năng lực tưởng tượng cần phải được nuôi dưỡng bằng tri thức và sự lãng mạn. Tôi có một nguyên tắc: tuyệt đối cố gắng không diễn tả xúc cảm bằng tính từ mà bằng động từ. Đó là cách để thơ tôi có thể lưu nhớ nơi bạn đọc cũng là một cách để "còn lại nhiều nhất" khi chuyển sang một ngôn ngữ khác. Sử dụng quá nhiều tính từ sẽ khiến cho thơ trở nên cũ và sáo. Tôi cho rằng không riêng gì thơ cuộc sống cũng phải luôn sáng tạo ngay cả yêu cũng phải sáng tạo. Rất trân trọng những giá trị kinh điển tôi lại sợ sáo sợ lặp lại.

 

- Linh và thơ của Linh mỗi khi xuất hiện ở đâu thường gây xôn xao ở đó. Điều gì khiến Linh quyết định phải hao tổn công sức để mỗi lần đọc thơ là một lần biến nó trở thành một chương trình nghệ thuật tổng hợp?

 

+ Trình diễn thơ là hình thức đã xuất hiện khá lâu ở phương Tây khởi sự từ châu Âu và bắt đầu bằng hình thức thơ quảng trưởng. Ở ta hình  thức này còn tương đối mới mẻ. Để trình diễn thơ phải có yếu tố diễn xuất có đạo cụ phục trang có thể đơn giản hơn kịch nói nghĩa là trình diễn ngay trong ánh sáng trời. Lý tưởng nhất vẫn là sân khấu kịch vì ở đó có sự kết hợp hoàn hảo của cả ánh sáng và âm thanh. Hiện nay làm một đêm trình diễn thơ chắc chắn sẽ có nhiều người đến có thể vì tò mò có thể vì muốn gặp gỡ giao lưu với tác giả mà mình yêu mến nhưng cá nhân mà tổ chức đêm thơ thì không đơn giản.

 

Trình diễn thơ đã mở ra một  kênh tiếp nhận khác cho bạn đọc ngoài kênh truyền thống. Điều đó rất cần trong thế giới văn minh phổ dụng nghệ thuật đa phương tiện. Việc kết hợp nhiều hình thức chuyển tải khác nhau chính là cung cấp cho khán thính độc giả  nhiều cách thức thưởng ngoạn đa dạng. Châu Âu từ lâu đã tồn tại hẳn một loại hình là thơ trình diễn với cách sử dụng ngôn ngữ không quá khó hiểu dễ tác động dễ cảm nhận nhiều khi người trình diễn có thể lôi kéo khán giả trở thành một bộ phận trong diễn tiến tác phẩm. Nỗ lực mang tới những cảm xúc mới tôi háo hức và đam mê. Điều kì diệu nhất của trình diễn thơ là trực tiếp nhận phản ứng tương tác của khán giả. Và tiếng vỗ tay luôn là nguồn sung lực rất thiêng liêng khiến  tôi hạnh phúc vô cùng. Nhu cầu được cảm thấy sự tác động qua lại giữa nhà thơ và công chúng của cả hai bên; khán giả càng đông càng phấn khích thì tôi càng là ngọn lửa muốn cháy mãi không ngừng.

 

- Trở lại với thời gian biểu “cuối năm lấy chồng” của Linh nói thật tôi cảm thấy người luôn quay cuồng tất bật  như Linh nếu thêm việc phải chăm lo bếp núc cháo bột tã lót… là hơi bị khó (cười)

 

+ Điều này thì chị nhầm to đấy. Bấy nay tôi hoàn toàn không lãng mạn thái quá biết chu đáo và trọng lời hứa. Tôi rất có ý thức trách nhiệm với người thân với bạn bè có thể hy sinh chịu thiệt vì người xứng đáng. Tôi sống thực tế song hay chiều cảm xúc kiểu như hay bị mất kiềm chế khi có những đợt khuyến mại. Ví như tôi hay say mê mua đồ khuyến mại nhiều khi không phải mua vì cái đồ gốc mà vì cái khuyến mại đính kèm ví như mua nhiều gói bột nêm vì những tô thủy tinh tặng đính kèm; dùng không hết nhưng thích thì cứ mua. Mỗi khi sa vào hiệu giày dép quần áo thì thường rất khó kìm nén. Hoặc là không có tiền thì không bước vào; chứ đã bước vào mà không mua gì thật khó chịu. Với nghệ thuật và tình yêu cũng vậy. Tôi không bao giờ hôn thử yêu thử; nếu thấy còn e ngại có gợn thì không hôn không yêu nữa.

 

Tôi thường xuyên cắt giấc ngủ để viết. Chứ không phải cứ ôm lấy cái máy tính là bỏ việc gia đình. Nếu là người vợ người mẹ tôi sẽ vẫn biết chia thời gian biểu cho hợp lý. Mặc dù biết trước rằng sẽ bị tước đi nhiều thú vui đấy như là dành cả buổi tối ngồi trong rạp thưởng thức một bộ phim. Và rồi sự bồn chồn sẽ luôn bủa vây như chị vậy ngồi  nói chuyện với tôi mà chị cứ bồn chồn nhìn đồng hồ để còn về đón con… Khi sự thư thả bị tước mất ấy vì con sẽ khiến tôi thay đổi để thích nghi và tập trung với trách nhiệm mới. Tôi không muốn chống lại quy luật tự nhiên.

 

- Vậy từ giờ tới trước khi lấy chồng cũng không còn nhiều đâu nhé nếu tính theo năm dương lịch thì năm 2011 chỉ còn có 9 tháng nữa thôi đấy Linh sẽ làm gì trước khi tạm dừng?

 

+ Tối 3/4 tôi tổ chức đêm thơ "Hơi thở tháng Tư" tại Nhà văn hóa Học sinh sinh viên trước sinh nhật của tôi 1 đêm. Lần này tôi sẽ trình diễn cùng với nghệ sĩ hình thể Bùi Như Lai cùng sự tham gia của các ca sĩ nghệ sĩ nổi tiếng: Sao Mai Minh Châu HS Lê Thiết Cương đạo diễn NSND Đào Trọng Khánh. Cuối năm sẽ có một đêm trình diễn thơ ở TP Hồ Chí Minh.

 

- Ở cuối cuộc chuyện trò này Linh còn điều gì chưa nói ở đâu chỉ nói ở Văn nghệ Quân đội không?

 

+ Có chứ. Tôi muốn từ lâu rằng khi nào được nói ở Văn nghệ Quân đội nhất định tôi sẽ nói. Rằng tôi rất muốn đến với bộ đội. Được đọc thơ được có cảm xúc mới mẻ và thiêng liêng đặc biệt là những nơi xa xôi như biên giới hay hải đảo. Tôi biết để đến những nơi đó cũng không phải dễ dàng ví như ra Trường Sa chẳng hạn mỗi năm chỉ có một hai lần mà văn nghệ sĩ muốn ra cũng khó khăn lắm. Tôi vẫn mong mỏi có ngày được tới đó. Tôi muốn mang tới cho họ niềm khát khao cháy bỏng tình yêu và ước mơ những rung cảm đích thực với thi ca... Tôi tự thấy đã là nghệ sĩ thì phải có trách nhiệm đối với người lính. Hôm nay có không nhiều nghệ sĩ nghĩ về sự trả nợ sự bù đắp; họ thản nhiên và hình như bàng quan khi những người lính đang phải đương đầu với bao thiếu thốn hiểm nguy ở nơi đầu sóng ngọn gió. Đó là một điều không phải với lẽ đời. Tôi gửi câu thơ của Olga Berggoltz tới những người lính cùng sự kính trọng và sự biết ơn hy sinh của họ: "Không ai và không điều gì có thể bị quên lãng".

 

- Cảm ơn Vi Thuỳ Linh về cuộc trò chuyện đầy xúc cảm này đặc biệt là tình cảm của Linh dành cho người lính. Hi vọng rằng Linh sẽ sớm có dịp đến được với họ; và tôi tin rằng những người lính của chúng ta cũng là những bạn đọc rất yêu thơ đặc biệt là thơ tình.

 

Văn nghệ Quân đội số  721 tháng 3/2011